At the beginning of the third decade of the 21st century, it is possible to investigate the beneficial effects, therapeutic application, and safety of many bioactive compounds contained in herbal blends and food. To highlight this potential, we recapitulate the results of modern studies on the importance and use of phytocompounds in medicine. The contemporary findings confirm the achievements of ancient and folk medicine, discover novel effects of well-known compounds, and identify new natural substances with elucidation of their mechanisms of action.

Na przestrzeni wieków rolnictwo odgrywało dominującą rolę w rozwoju gospodarki oraz w rozwoju obszarów wiejskich. W ostatnich kilkunastu latach w efekcie oddziaływania różnorodnych czynników, zwłaszcza na skutek proce-sów transformacji systemowej, integracji ze Wspólnotą Europejską oraz proce-sów globalizacji, rola rolnictwa zmienia się. Chociaż sektor ten pozostaje nadal ważną działalnością gospodarczą i ważnym czynnikiem tworzenia dobrobytu i zatrudnienia, to jego rola w gospodarce ulega zmianie. Współcześnie, obok konieczności zapewnienia bezpieczeństwa żywnościowego, podkreśla się szereg innych funkcji rolnictwa, w tym: środowiskowe, krajobrazowe, ochrony przeciwpowodziowej, społecznej. Funkcje ekonomiczne i pozaekonomiczne rolnictwa są ze sobą ściśle po-wiązane, a ich względne znaczenie zależy od skali, począwszy od lokalnej, po-przez regionalną, narodową, aż po globalną. Wielofunkcyjność rolnictwa wynika z zakorzenienia działalności rolniczej w specyficznym środowisku przyrodni-czym i społeczno-kulturowym. Popularność problematyki wielofunkcyjności rolnictwa jest konsekwencją upowszechniającej się w społeczeństwie świado-mości, że rolnictwo to nie tylko dostarczyciel najważniejszych dla egzystencji człowieka produktów żywnościowych, lecz także wytwórca dóbr i usług niewy-cenianych na rynku, ale mających dla człowieka i środowiska duże znaczenie.

Od zarania dziejów człowiek wykorzystywał rośliny do leczenia chorób infekcyjnych. Niektóre z tych preparatów są nadal stosowane w tradycyjnej medycynie. Odkrycie i zastosowanie antybiotyków oraz innych leków przeciwdrobnoustrojowych umożliwiło skuteczne leczenie infekcji. Jednak wraz z rozpowszechnieniem się tych chemioterapeutyków drobnoustroje wykształciły mechanizmy oporności i zmniejszyła się skuteczność działania tych środków. Coraz większym wyzwaniem dla współczesnej medycyny staje się oporność drobnoustrojów na leki, paradoksalnie spowodowana upowszechnieniem antybiotyków i innych leków o szerokim spektrum antydrobnoustrojowego działania. Wzrastające zagrożenie kliniczne, zwiększone ryzyko zachorowalności i śmiertelności związane z opornością chorobotwórczych drobnoustrojów na większość stosowanych leków skłania do podejmowania nowych działań. Jednym z nich jest poszukiwanie substancji o aktywności przeciwdrobnoustrojowej w materiale roślinnym. Rośliny są bogate w związki bioaktywne o szerokim spektrum działania. Niejednokrotnie wykazano doświadczalnie, że ekstrakty i substancje pozyskiwane z roślin są równie skuteczne w przeciwdrobnoustrojowym działaniu co tradycyjne leki syntetyczne. Badania antydrobnoustrojowe in vitro ekstraktów z roślin są ważne dla współczesnej medycyny, jednak ich przydatność nie może być przeceniana, jeśli metody nie są standaryzowane w celu uzyskania porównywalnych i powtarzalnych wyników. Wiele ze współcześnie prowadzonych badań koncentruje się na określeniu działania przeciwdrobnoustrojowego ekstraktów roślinnych lub wyizolowanych z nich związków. Przegląd danych zaczerpniętych z literatury, zaprezentowany w tej monografii, przybliży czytelnikowi metody i techniki stosowane do pozyskiwania substancji bioaktywnych z roślin i testowania ich antydrobnoustrojowego oddziaływania, a także zapozna go z głównymi kierunkami badań nad wykorzystaniem roślinnych ekstraktów.